Ngày 27/1/1973, Hiệp định Paris về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam chính thức được ký kết, khép lại cuộc đàm phán lâu dài, cam go và phức tạp nhất trong lịch sử ngoại giao Việt Nam hiện đại. Đây là thắng lợi ngoại giao có ý nghĩa chiến lược, đánh dấu mốc son chói lọi của nền ngoại giao cách mạng Việt Nam.
Tiền đề quan trọng dẫn tới Hiệp định Paris là thắng lợi của cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968, buộc Mỹ phải thừa nhận thất bại của chiến lược “chiến tranh cục bộ”, xuống thang chiến tranh, chấp nhận đàm phán và từng bước rút quân khỏi miền Nam Việt Nam. Tháng 5/1968, Hội nghị Paris chính thức khai mạc, mở ra cục diện “vừa đánh vừa đàm” trên mặt trận ngoại giao.
Sau gần 5 năm với hàng trăm phiên đàm phán công khai và bí mật, cuộc đấu trí ngoại giao bước vào giai đoạn quyết định khi Mỹ tiến hành cuộc tập kích chiến lược đường không cuối năm 1972 nhằm đảo ngược thế cờ. Tuy nhiên, thất bại nặng nề trong chiến dịch “Hà Nội – Điện Biên Phủ trên không” đã buộc Mỹ phải trở lại bàn đàm phán và ký kết Hiệp định Paris.
Hiệp định Paris là văn bản pháp lý quốc tế toàn diện, công nhận các quyền cơ bản của Việt Nam: độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ; buộc Mỹ chấm dứt chiến tranh, rút toàn bộ quân đội và chư hầu khỏi miền Nam Việt Nam. Đây là thắng lợi tổng hợp của đấu tranh quân sự, chính trị và ngoại giao dưới sự lãnh đạo của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh, tạo bước ngoặt quyết định dẫn tới Đại thắng mùa Xuân 1975, hoàn thành sự nghiệp giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.
Thắng lợi của Hiệp định Paris không chỉ có ý nghĩa đối với Việt Nam mà còn góp phần thúc đẩy sự nghiệp giải phóng của nhân dân Lào và Campuchia, mở ra giai đoạn hòa bình, ổn định tại Đông Nam Á, tạo tiền đề cho hợp tác và phát triển khu vực.
Từ Hội nghị và Hiệp định Paris, nhiều bài học ngoại giao có giá trị bền vững được đúc kết: sự lãnh đạo đúng đắn của Đảng; kiên định mục tiêu độc lập, thống nhất đất nước; thực hiện đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ; vận dụng linh hoạt tư tưởng ngoại giao Hồ Chí Minh “dĩ bất biến ứng vạn biến”; phát huy sức mạnh đại đoàn kết dân tộc và đoàn kết quốc tế.
Trong bối cảnh thế giới và khu vực nhiều biến động hiện nay, những bài học từ Paris vẫn giữ nguyên giá trị thời sự. Cùng với đường lối đối ngoại hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển, bản sắc “ngoại giao cây tre Việt Nam” tiếp tục là nền tảng vững chắc để Việt Nam nâng cao vị thế, uy tín quốc tế, đóng góp tích cực vào hòa bình, ổn định và phát triển bền vững, thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng.
Trần Thị Diễm Trâm
Tổng hợp