Phát triển kinh tế bền vững là một trong những vấn đề có ý nghĩa quan trọng đối với quá trình xây dựng và phát triển đất nước. Trong bối cảnh toàn cầu hóa, biến đổi khí hậu, cạn kiệt tài nguyên và những yêu cầu ngày càng cao về chất lượng cuộc sống, phát triển kinh tế không chỉ hướng đến tốc độ tăng trưởng mà còn phải bảo đảm tiến bộ xã hội, bảo vệ môi trường và nâng cao đời sống nhân dân.

Mặc dù thuật ngữ “phát triển bền vững” được sử dụng phổ biến trong những thập niên gần đây, nhiều nội dung trong tư tưởng Hồ Chí Minh về phát triển đất nước đã thể hiện những quan điểm có giá trị lâu dài đối với vấn đề này. Người luôn đặt mục tiêu phát triển kinh tế trong mối quan hệ chặt chẽ với nâng cao đời sống nhân dân, thực hành tiết kiệm, chống lãng phí, phát huy nguồn lực con người và sử dụng hợp lý các nguồn lực của đất nước.

Việc nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về phát triển kinh tế bền vững vì vậy không chỉ có ý nghĩa về mặt lý luận mà còn góp phần làm rõ những định hướng có thể vận dụng trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam hiện nay.

 

 

1. Quan điểm của Hồ Chí Minh về vai trò của phát triển kinh tế

Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, kinh tế giữ vị trí quan trọng trong quá trình xây dựng một đất nước độc lập, tự chủ và nâng cao đời sống nhân dân. Theo Người, độc lập dân tộc phải gắn với việc xây dựng một nền kinh tế có khả năng đáp ứng những nhu cầu cơ bản của xã hội và không ngừng cải thiện đời sống nhân dân. Hồ Chí Minh nhiều lần nhấn mạnh rằng mục tiêu của cách mạng trước hết phải hướng đến nhân dân. Người quan tâm đến những vấn đề rất cụ thể như ăn, mặc, ở, học hành và chăm sóc sức khỏe. Điều đó cho thấy phát triển kinh tế không thể chỉ được đánh giá thông qua những chỉ tiêu về sản lượng hay tốc độ tăng trưởng, mà cần được xem xét thông qua tác động của nó đối với đời sống con người. Từ cách tiếp cận này, có thể thấy tư tưởng Hồ Chí Minh đặt con người ở vị trí trung tâm của quá trình phát triển. Kinh tế là phương tiện quan trọng để tạo ra nguồn lực vật chất, nhưng mục đích cuối cùng của phát triển phải hướng đến nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân.

2. Phát triển kinh tế phải gắn với nâng cao đời sống nhân dân

Một nội dung nổi bật trong tư tưởng Hồ Chí Minh là quan điểm phát triển kinh tế phải phục vụ nhân dân. Người cho rằng mọi chủ trương, chính sách đều phải xuất phát từ lợi ích chính đáng của nhân dân và hướng đến việc làm cho đời sống của nhân dân ngày càng tốt hơn.

Quan điểm này có ý nghĩa đặc biệt đối với khái niệm phát triển bền vững hiện nay. Một nền kinh tế có tốc độ tăng trưởng cao nhưng khoảng cách xã hội ngày càng lớn, cơ hội tiếp cận giáo dục và y tế không đồng đều hoặc một bộ phận người dân không được hưởng thành quả phát triển thì khó có thể xem là phát triển toàn diện.

Do đó, phát triển kinh tế cần đi đôi với thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội. Nhà nước và xã hội cần tạo điều kiện để người dân có cơ hội học tập, việc làm, nâng cao thu nhập và tiếp cận các dịch vụ thiết yếu. Đây cũng là cơ sở để bảo đảm tính ổn định và lâu dài của quá trình phát triển.

3. Thực hành tiết kiệm, chống lãng phí và sử dụng hiệu quả nguồn lực

Hồ Chí Minh đặc biệt coi trọng vấn đề cần, kiệm, chống lãng phí. Theo Người, tiết kiệm không đồng nghĩa với hạn chế phát triển mà là sử dụng hợp lý sức lao động, thời gian, tiền bạc, vật tư và các nguồn lực khác để đạt hiệu quả cao nhất. Trong điều kiện hiện nay, tư tưởng này có thể được vận dụng vào nhiều lĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội. Đối với doanh nghiệp, sử dụng hiệu quả nguyên vật liệu, năng lượng và lao động giúp giảm chi phí, nâng cao năng suất và tăng khả năng cạnh tranh. Đối với khu vực công, sử dụng ngân sách tiết kiệm và hiệu quả góp phần hạn chế thất thoát, lãng phí nguồn lực xã hội.

Ở góc độ rộng hơn, tiết kiệm còn gắn với việc sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên. Nền kinh tế muốn phát triển lâu dài cần hạn chế khai thác quá mức, tăng cường tái sử dụng và tái chế, sử dụng năng lượng hiệu quả và chuyển đổi sang những phương thức sản xuất ít gây tác động tiêu cực đến môi trường.

4. Phát triển kinh tế gắn với phát huy nguồn lực con người

Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, con người vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự nghiệp xây dựng đất nước. Người đặc biệt coi trọng giáo dục, đào tạo, nâng cao trình độ và phát huy khả năng sáng tạo của mỗi cá nhân. Đối với phát triển kinh tế bền vững, nguồn nhân lực có chất lượng là yếu tố quan trọng. Trong nền kinh tế hiện đại, năng lực cạnh tranh của một quốc gia ngày càng phụ thuộc vào trình độ khoa học - công nghệ, khả năng đổi mới sáng tạo và chất lượng nguồn lao động.

Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong điều kiện hiện nay đòi hỏi Việt Nam tiếp tục đầu tư cho giáo dục và đào tạo, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, thúc đẩy nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và tạo môi trường thuận lợi để người lao động phát huy năng lực.

Đặc biệt, trước sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo, tự động hóa và kinh tế số, việc đào tạo kỹ năng mới cho người lao động trở thành một yêu cầu quan trọng nhằm bảo đảm quá trình chuyển đổi kinh tế diễn ra hiệu quả và bao trùm.

5. Mối quan hệ giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường

Một nền kinh tế phát triển trong thời gian ngắn nhưng gây suy thoái tài nguyên, ô nhiễm môi trường hoặc làm gia tăng những rủi ro đối với đời sống con người sẽ khó bảo đảm tính lâu dài.

Từ quan điểm coi trọng việc sử dụng hợp lý các nguồn lực và chăm lo đời sống nhân dân, tư tưởng Hồ Chí Minh có thể được vận dụng vào yêu cầu kết hợp giữa phát triển kinh tế với bảo vệ môi trường. Đây là vấn đề ngày càng quan trọng đối với Việt Nam khi đất nước chịu tác động của biến đổi khí hậu, nước biển dâng, thời tiết cực đoan và ô nhiễm môi trường tại một số khu vực.

Phát triển bền vững vì vậy cần hướng đến mô hình tăng trưởng xanh, sử dụng hiệu quả tài nguyên, giảm phát thải, phát triển năng lượng sạch và khuyến khích các mô hình sản xuất, tiêu dùng thân thiện với môi trường.

Trong những năm qua, Việt Nam đã đạt được nhiều kết quả trong phát triển kinh tế - xã hội, từng bước nâng cao đời sống người dân và hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế thế giới. Cùng với tăng trưởng kinh tế, các vấn đề về giảm nghèo, an sinh xã hội, giáo dục, y tế, bảo vệ môi trường và phát triển nguồn nhân lực ngày càng được quan tâm.

Tuy nhiên, quá trình phát triển cũng đặt ra nhiều thách thức. Việt Nam phải giải quyết đồng thời yêu cầu duy trì tăng trưởng, nâng cao năng suất lao động, thu hẹp khoảng cách phát triển, bảo đảm an sinh xã hội và ứng phó với biến đổi khí hậu.

Tư tưởng Hồ Chí Minh về phát triển kinh tế chứa đựng nhiều nội dung có giá trị đối với yêu cầu phát triển bền vững hiện nay. Đó là quan điểm coi trọng phát triển kinh tế gắn với nâng cao đời sống nhân dân; phát huy nguồn lực con người; thực hành tiết kiệm, chống lãng phí; sử dụng hợp lý các nguồn lực và kết hợp phát triển kinh tế với những mục tiêu xã hội. Trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế, việc vận dụng những giá trị phù hợp trong tư tưởng Hồ Chí Minh có thể góp phần định hướng quá trình phát triển theo hướng hiệu quả và lâu dài.Phát triển bền vững không phải là mục tiêu chỉ được thực hiện trong một giai đoạn nhất định mà là một quá trình liên tục, đòi hỏi sự tham gia của Nhà nước, doanh nghiệp và toàn xã hội. Với sự kết hợp giữa tăng trưởng kinh tế, tiến bộ xã hội, phát triển con người và bảo vệ môi trường, Việt Nam có cơ sở để hướng tới một mô hình phát triển bền vững, đáp ứng yêu cầu của hiện tại đồng thời bảo đảm lợi ích cho các thế hệ tương lai.

ThS. Nguyễn Thị Hải Lên -  BM Lý luận chính trị