Trong bối cảnh thế giới đang trải qua những biến động địa - chính trị sâu sắc, sự cạnh tranh gay gắt giữa các nước lớn cùng sự suy giảm của trật tự đa phương truyền thống đã đặt các quốc gia vừa và nhỏ trước những thách thức sinh tồn. Trong cục diện đó, khả năng tự chủ chiến lược (Strategic Autonomy) nổi lên như một nhân tố cốt lõi giúp Việt Nam giữ vững độc lập, chủ quyền, bảo vệ lợi ích quốc gia - dân tộc và duy trì sự phát triển bền vững.

Tự chủ chiến lược Việt Nam không đồng nghĩa với chính sách biệt lập hay khép kín. Bản chất của năng lực này là khả năng tự quyết định vận mệnh, đường lối phát triển và định hướng đối ngoại dựa trên sức mạnh nội lực kết hợp với sự linh hoạt ngoại giao, không bị phụ thuộc, ép buộc hay bị kéo vào vòng xoáy áp đặt từ lực lượng bên ngoài.

Khả năng tự chủ chiến lược của Việt Nam hiện nay được định hình rõ nét qua bốn trụ cột cơ bản:

1. Tự chủ về Quốc phòng - An ninh: Bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa

Việt Nam kiên định thực hiện chính sách quốc phòng "4 Không": không tham gia liên minh quân sự; không liên kết với nước này để chống nước khác; không cho nước ngoài đặt căn cứ quân sự hoặc sử dụng lãnh thổ để chống nước khác; không sử dụng vũ lực hoặc đe doạ sử dụng vũ lực trong quan hệ quốc tế. Song song đó, Việt Nam chủ động nâng cao năng lực tự cường quốc phòng, hiện đại hóa lực lượng vũ trang và phát triển công nghiệp quốc phòng nội địa. Điều này giúp Việt Nam duy trì khả năng tự vệ độc lập, sẵn sàng ứng phó hiệu quả với cả thách thức an ninh truyền thống (chủ quyền biển đảo) lẫn phi truyền thống (an ninh mạng, biến đổi khí hậu).

2. Tự chủ về Đối ngoại: Trường phái "Ngoại giao Cây tre"

Năng lực đối ngoại là điểm sáng nổi bật nhất trong tự chủ chiến lược của Việt Nam. Với trường phái "Ngoại giao Cây tre" gốc vững, thân chắc, cành uyển chuyển, Việt Nam đã đa dạng hóa, đa phương hóa quan hệ quốc tế, thiết lập mạng lưới Đối tác Chiến lược Toàn diện với tất cả các cường quốc hàng đầu thế giới (Mỹ, Trung Quốc, Nga, Nhật Bản, Ấn Độ, Hàn Quốc, Australia,...). Trước sự đối đầu giữa các trục quyền lực, Việt Nam giữ vững nguyên tắc "không chọn bên, mà chọn lẽ phải, luật pháp quốc tế và lợi ích quốc gia - dân tộc", qua đó nâng cao uy tín và vị thế cầu nối hòa bình trên trường quốc tế.

3. Tự chủ về Kinh tế và Công nghệ: Xây dựng nền kinh tế độc lập, tự cường

Sự tự chủ chiến lược chỉ thực sự bền vững khi tự chủ được về kinh tế. Việt Nam đã chủ động hội nhập quốc tế sâu rộng thông qua các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới (CPTPP, EVFTA, RCEP) nhằm đa dạng hóa thị trường và tránh phụ thuộc vào một đối tác duy nhất. Đồng thời, Việt Nam đẩy mạnh chuyển đổi số, phát triển công nghiệp bán dẫn, năng lượng sạch và công nghệ cao nhằm từng bước làm chủ chuỗi giá trị, nâng cao khả năng chống chịu của nền kinh tế trước các cú sốc bên ngoài.

4. Thách thức và Định hướng tương lai

Dù đạt được nhiều thành tựu quan trọng, tự chủ chiến lược của Việt Nam vẫn đối mặt với không ít thách thức: áp lực đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu, sự phụ thuộc vào nguyên liệu và công nghệ lõi nhập khẩu, cùng những biến động phức tạp trên Biển Đông. Để củng cố hơn nữa khả năng tự chủ chiến lược, Việt Nam cần tiếp tục giữ vững ổn định chính trị - xã hội, lấy phát triển nội lực (con người, khoa học - công nghệ) làm nền tảng, kết hợp hài hòa giữa sức mạnh dân tộc và sức mạnh thời đại.

Năng lực tự chủ chiến lược của Việt Nam hiện nay đang ở vị thế vững chắc và chủ động nhất từ trước đến nay. Đây chính là "kim chỉ nam" giúp đất nước vượt qua sóng gió địa - chính trị, bảo vệ vững chắc độc lập chủ quyền và tự tin bước vào kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.

                                                      ThS.Trịnh Đình Thanh – Bộ môn LLCT