Trong Văn kiện Đại hội Đại biểu Toàn quốc Đại hội XIV (tháng 1/2026) của Đảng Cộng sản Việt Nam, Khái niệm "tự chủ chiến lược" đã xuất hiện đậm nét và trở thành tư duy cốt lõi,đánh dấu bước ngoặt tư duy quan trọng của Việt Nam trong bối cảnh thế giới biến động phức tạp, cạnh tranh địa chính trị gay gắt và sự bùng nổ của Cách mạng Công nghiệp 4.0.

 

1.Bản chất của "Tự chủ chiến lược"

Tự chủ chiến lược không phải là tự bế quan tỏa cảng hay biệt lập, mà là năng lực bảo vệ lợi ích quốc gia - dân tộc trong một thế giới hội nhập sâu rộng:

Tự chủ tư duy và đường lối: Khả năng tự đưa ra quyết định độc lập, không bị lôi kéo, ép buộc bởi các cường quốc hay sức ép bên ngoài.

Tự lực, tự cường về nội lực: Xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ gắn liền với hội nhập quốc tế sâu rộng, lấy nguồn lực trong nước làm cơ bản, quyết định.

Đa dạng hóa, đa phương hóa: Chủ động tạo thế cân bằng chiến lược, tăng cường độ đan xen lợi ích với các đối tác để tạo môi trường hòa bình.

Tự chủ chiến lược chính là chìa khóa để Việt Nam vượt qua "bẫy thu nhập trung bình", giữ vững độc lập, chủ quyền và đưa đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới năng động, bền vững hơn.

Khái niệm Tự chủ chiến lược không đơn thuần là một khẩu hiệu ngoại giao mà là chỉnh thể hoàn chỉnh được nâng đỡ bởi 4 trụ cột cốt lõi. Các trụ cột này đan xen, tác động qua lại và tạo nên sức mạnh tổng hợp quốc gia.

2. Các trụ cột trong tự chủ chiến lược

Trụ cột Kinh tế & Công nghệ: Bản nguyên nội lực

Kinh tế độc lập, tự chủ là tiền đề cho mọi sự tự chủ khác. Trong kỷ nguyên mới, trụ cột này đã chuyển từ "tự túc vật chất" sang làm chủ tri thức và công nghệ:

Tự chủ công nghệ cốt lõi: Chủ động làm chủ các ngành công nghệ mũi nhọn như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), điện toán đám mây và năng lượng xanh. Giảm bớt sự phụ thuộc độc quyền vào các chuỗi cung ứng ngoài nước.

An ninh chiến lược đa tầng: Đảm bảo vững chắc an ninh lương thực, an ninh năng lượng, an ninh tài chính - tiền tệ và an ninh mạng trước các cú sốc biến động toàn cầu.

Xây dựng doanh nghiệp dân tộc mạnh: Phát triển các tập đoàn công nghệ - công nghiệp quốc gia đủ sức cạnh tranh sòng phẳng trên thị trường quốc tế và giữ vai trò dẫn dắt kinh tế trong nước.

Trụ cột Quốc phòng & An ninh: Điểm tựa bảo vệ

Năng lực tự chủ quốc phòng quyết định khả năng bảo vệ độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ mà không bị phụ thuộc vào các liên minh quân sự hay sự bảo hộ của bên thứ ba.

Phương châm "Từ sớm, từ xa": Chủ động phát hiện, ngăn ngừa và triệt tiêu các nguy cơ xung đột từ trước khi chúng phát sinh; không để bị động, bất ngờ trong mọi tình huống.

Hiện đại hóa lực lượng: Xây dựng Quân đội nhân dân và Công an nhân dân cách mạng, chính quy, tinh, gọn, mạnh, tiến lên hiện đại; nâng cao năng lực tự chủ của công nghiệp quốc phòng.

Tự chủ về sách lược bảo vệ: Kiên định chính sách quốc phòng "4 không" (Không tham gia liên minh quân sự; Không liên kết với nước này để chống nước khác; Không cho nước ngoài đặt căn cứ quân sự hoặc sử dụng lãnh thổ; Không sử dụng vũ lực hoặc đe dọa sử dụng vũ lực).

Trụ cột Đối ngoại & Ngoại giao: Không không gian chiến lược

Ngoại giao là công cụ mở rộng dư địa hành động, tạo thế cân bằng chiến lược và biến thế lực bên ngoài thành sức mạnh bên trong.

Trường phái "Ngoại giao cây tre": "Gốc vững" là lợi ích quốc gia - dân tộc; "thân chắc" là bản lĩnh, sự tự tin và nội lực quốc gia; "cành uyển chuyển" là sách lược linh hoạt, mềm dẻo trong quan hệ với các cường quốc.

Đa dạng hóa, đa phương hóa: Tăng cường độ đan xen lợi ích kinh tế, chính trị với tất cả các đối tác lớn, không "bỏ trứng vào một giỏ" để tránh rủi ro bị lôi kéo, ép buộc.

Chủ động kiến tạo luật chơi: Chuyển từ "tham dự" sang "chủ động đóng góp, kiến tạo" tại các diễn đàn đa phương (LHQ, ASEAN), nâng cao vị thế ngoại giao của Việt Nam.

Trụ cột Thể chế & Quản trị: Bộ máy điều phối

Thể chế và năng lực quản trị quốc gia là "hệ thần kinh" vận hành và kết nối 3 trụ cột trên.

Hoàn thiện thể chế phát triển: Xây dựng hệ thống pháp luật minh bạch, đồng bộ, hiện đại, bảo vệ quyền lợi quốc gia và tạo môi trường thông thoáng cho đổi mới sáng tạo.

Nâng cao năng lực phản ứng chính sách: Khả năng dự báo chính xác, ra quyết định nhanh chóng và ứng phó linh hoạt trước các khủng hoảng phi truyền thống (dịch bệnh, biến đổi khí hậu, chiến tranh thương mại).

Quản trị số hiệu quả: Chuyển đổi số toàn diện bộ máy nhà nước, xây dựng chính phủ số để tối ưu hóa nguồn lực và gia tăng niềm tin của nhân dân.

Như vậy, 4 trụ cột trên hợp thành một "tứ giác chiến lược" vững chắc. Thiếu đi một trụ cột, năng lực tự chủ của quốc gia sẽ bị suy giảm, dễ dẫn đến nguy cơ bị lệ thuộc hoặc rơi vào bẫy cạnh tranh giữa các đại cường.

 

                                                 ThS. Trịnh Đình Thanh - Bộ môn Lý Luận Chính trị