Trong toàn bộ quá trình hình thành và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh, giai đoạn trước năm 1911 có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Đây là thời kỳ hình thành những phẩm chất và tư tưởng nền tảng của Người, trước hết là lòng yêu nước nồng nàn, thương dân sâu sắc và ý chí quyết tâm tìm con đường cứu nước mới cho dân tộc Việt Nam. Việc nghiên cứu quá trình hình thành tư tưởng yêu nước và chí hướng cứu nước của Hồ Chí Minh trước năm 1911 góp phần làm sáng tỏ nguồn gốc tư tưởng Hồ Chí Minh, đồng thời khẳng định giá trị lý luận và thực tiễn của tư tưởng đó đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay.

1. Những yếu tố tác động đến sự hình thành tư tưởng yêu nước của Hồ Chí Minh

1.1. Ảnh hưởng từ truyền thống yêu nước của quê hương và dân tộc

Hồ Chí Minh sinh ra và lớn lên trên quê hương Nghệ An – vùng đất giàu truyền thống yêu nước, cách mạng và hiếu học. Đây là nơi sản sinh nhiều anh hùng dân tộc, danh nhân văn hóa và những nhà yêu nước tiêu biểu trong lịch sử Việt Nam. Truyền thống đấu tranh bất khuất chống ngoại xâm của quê hương đã nuôi dưỡng trong Người tinh thần yêu nước, ý thức dân tộc và trách nhiệm đối với vận mệnh đất nước.

Bên cạnh đó, lịch sử hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam với những tấm gương anh hùng chống giặc ngoại xâm đã trở thành nguồn động lực tinh thần to lớn, góp phần hình thành nhân cách và tư tưởng yêu nước của Hồ Chí Minh.

1.2. Ảnh hưởng từ gia đình

Gia đình là môi trường giáo dục đầu tiên và có ảnh hưởng sâu sắc đến sự hình thành nhân cách Hồ Chí Minh.

Thân sinh của Người là cụ Nguyễn Sinh Sắc, một nhà nho yêu nước, thương dân, có tư tưởng tiến bộ. Tuy làm quan dưới triều Nguyễn nhưng cụ luôn thể hiện thái độ bất bình trước chế độ phong kiến mục nát và ách thống trị của thực dân Pháp. Những lời dạy của cụ về lòng yêu nước, thương dân và tinh thần sống thanh cao đã tác động mạnh mẽ đến nhận thức của Hồ Chí Minh từ thuở nhỏ.

Mẹ của Người là cụ Hoàng Thị Loan, một người phụ nữ Việt Nam tiêu biểu với đức tính cần cù, nhân hậu và giàu lòng yêu thương. Tấm gương đạo đức của người mẹ đã góp phần hình thành ở Hồ Chí Minh tình yêu thương con người, lòng nhân ái và đức hy sinh cao cả.

1.3. Ảnh hưởng từ quá trình học tập và thực tiễn xã hội

Trong quá trình học tập tại Vinh, Huế và nhiều nơi khác, Hồ Chí Minh được tiếp xúc với các tư tưởng tiến bộ và chứng kiến tận mắt nỗi khổ của nhân dân dưới ách áp bức của thực dân Pháp và phong kiến tay sai. Điều đó đã làm nảy sinh trong Người ý thức sâu sắc về độc lập dân tộc và khát vọng giải phóng nhân dân khỏi cảnh lầm than.

Không chỉ nhận thức bằng lý luận, Hồ Chí Minh còn tham gia trực tiếp vào các hoạt động yêu nước. Người từng tham gia phong trào chống thuế ở Trung Kỳ năm 1908 và tích cực giáo dục lòng yêu nước cho học sinh khi dạy học tại Trường Dục Thanh ở Phan Thiết năm 1910.

2. Sự hình thành chí hướng tìm đường cứu nước mới

Điểm nổi bật trong tư duy của Hồ Chí Minh thời kỳ này là tinh thần độc lập, sáng tạo trong việc tìm kiếm con đường cứu nước.

Người rất kính trọng và khâm phục các nhà yêu nước đương thời như Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh và Hoàng Hoa Thám. Tuy nhiên, bằng sự quan sát và suy nghĩ độc lập, Người nhận thấy các con đường cứu nước mà các vị tiền bối lựa chọn chưa thể đưa dân tộc đến thắng lợi cuối cùng.

Từ đó, Hồ Chí Minh quyết tâm tìm một hướng đi mới. Người mong muốn đến các nước phương Tây để tìm hiểu nguyên nhân sức mạnh của các nước tư bản, nghiên cứu những tư tưởng tiến bộ của nhân loại và tìm con đường giải phóng dân tộc phù hợp với hoàn cảnh Việt Nam.

Ngày 5 tháng 6 năm 1911, từ Bến Nhà Rồng, Người ra đi tìm đường cứu nước. Sự kiện này đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong cuộc đời Hồ Chí Minh và mở đầu hành trình tìm kiếm con đường giải phóng dân tộc theo hướng hoàn toàn mới.

Trước năm 1911, dưới tác động của truyền thống quê hương, gia đình, dân tộc và thực tiễn xã hội Việt Nam, Hồ Chí Minh đã hình thành lòng yêu nước sâu sắc, thương dân tha thiết và ý chí cứu nước mãnh liệt. Đặc biệt, tư duy độc lập, sáng tạo và tinh thần không ngừng tìm tòi đã giúp Người vượt qua những hạn chế của các khuynh hướng cứu nước đương thời để lựa chọn con đường mới cho dân tộc. Đây chính là nền tảng quan trọng cho sự hình thành và phát triển hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh sau này.

Th.S Hoàng Thị Kim Oanh – Bộ môn Lý luận chính trị