Dưới góc nhìn của triết học duy vật biện chứng (DVBC), lực lượng sản xuất (LLSX) là sự thống nhất giữa người lao động với tư liệu sản xuất, trong đó người lao động là yếu tố giữ vai trò quyết định. Sự phát triển của khoa học – công nghệ, đặc biệt là chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo (AI) và kinh tế tri thức đã làm biến đổi sâu sắc LLSX hiện đại, từ đó đòi hỏi người lao động phải sở hữu những kỹ năng mới để thích ứng với yêu cầu phát triển của thời đại.

1. Kỹ năng số và khả năng làm chủ công nghệ

Trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, công nghệ trở thành yếu tố trực tiếp của lực lượng sản xuất. Người lao động không chỉ cần biết sử dụng máy móc, thiết bị mà còn phải thành thạo công nghệ số, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo và các nền tảng trực tuyến. Dưới góc độ triết học, đây là biểu hiện của mối quan hệ biện chứng giữa con người với công cụ lao động ngày càng hiện đại, qua đó nâng cao năng suất và hiệu quả sản xuất.

2. Kỹ năng học tập suốt đời và khả năng thích ứng

Triết học duy vật biện chứng khẳng định mọi sự vật đều vận động và phát triển không ngừng. Vì vậy, tri thức và kỹ năng của người lao động không thể bất biến. Trong nền kinh tế tri thức, khả năng tự học, cập nhật kiến thức mới và thích ứng với sự thay đổi trở thành yêu cầu tất yếu. Người lao động hiện đại cần hình thành tư duy học tập suốt đời để tránh nguy cơ tụt hậu trước sự phát triển nhanh chóng của khoa học – công nghệ.

3. Tư duy sáng tạo và năng lực đổi mới

Trong LLSX hiện đại, tri thức và sáng tạo trở thành nguồn lực sản xuất quan trọng. Người lao động không chỉ thực hiện các thao tác lặp lại mà còn phải có khả năng phát hiện vấn đề, đề xuất giải pháp mới và tạo ra giá trị gia tăng. Điều này phản ánh vai trò chủ thể sáng tạo của con người trong quá trình cải biến tự nhiên và xã hội.

4. Kỹ năng giao tiếp và làm việc trong môi trường toàn cầu

Xu thế toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế làm cho quá trình sản xuất ngày càng mang tính liên kết rộng lớn. Do đó, kỹ năng giao tiếp, làm việc nhóm, ngoại ngữ và khả năng hợp tác đa văn hóa trở thành những năng lực thiết yếu. Theo quan điểm triết học DVBC, con người là tổng hòa các mối quan hệ xã hội; vì vậy, sự phát triển của cá nhân luôn gắn với khả năng thiết lập và phát triển các quan hệ hợp tác trong cộng đồng.

5. Tư duy phản biện và năng lực xử lý thông tin

Sự bùng nổ thông tin trong thời đại số đòi hỏi người lao động phải biết phân tích, đánh giá và chọn lọc thông tin một cách khoa học. Tư duy phản biện giúp con người nhận thức đúng bản chất sự vật, tránh lệ thuộc vào công nghệ hay chạy theo các xu hướng một cách mù quáng. Đây cũng là biểu hiện của năng lực nhận thức và vai trò tích cực của ý thức trong hoạt động thực tiễn.

6. Đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm xã hội

Bên cạnh kỹ năng chuyên môn, người lao động hiện đại cần có ý thức trách nhiệm, tác phong chuyên nghiệp và đạo đức nghề nghiệp. Sự phát triển của công nghệ phải gắn với các giá trị nhân văn và lợi ích của cộng đồng. Điều này thể hiện nguyên tắc thống nhất giữa phát triển kinh tế với phát triển con người trong triết học Mác – Lênin.

Kết luận

Dưới góc nhìn triết học DVBC, sự phát triển của lực lượng sản xuất hiện đại làm xuất hiện những yêu cầu mới đối với người lao động. Các kỹ năng số, khả năng học tập suốt đời, tư duy sáng tạo, năng lực hợp tác, tư duy phản biện và đạo đức nghề nghiệp không chỉ là điều kiện để mỗi cá nhân thích ứng với sự biến đổi của thời đại mà còn là nhân tố quyết định thúc đẩy sự phát triển của lực lượng sản xuất và tiến bộ xã hội. Do đó, việc không ngừng nâng cao trình độ, hoàn thiện kỹ năng và phát triển toàn diện con người chính là yêu cầu khách quan của thời đại số và nền kinh tế tri thức hiện nay.

ThS. Trịnh Đình Thanh - Bộ môn Lý luận Chính trị