Trong bối cảnh truyền thông số đang làm thay đổi mạnh mẽ cách thức sản xuất, phân phối và tiếp nhận thông tin, việc nắm vững những vấn đề nền tảng của lý luận báo chí càng trở nên cần thiết đối với sinh viên, giảng viên, nhà nghiên cứu và những người làm nghề báo. Một trong những tài liệu được sử dụng rộng rãi trong đào tạo báo chí ở Việt Nam là cuốn Cơ sở lý luận báo chí của PGS.TS. Nguyễn Văn Dững, do Nhà xuất bản Thông tin và Truyền thông xuất bản năm 2018.

Cuốn sách được xây dựng theo hướng hệ thống hóa những vấn đề cốt lõi của lý luận báo chí hiện đại, trên cơ sở kế thừa các thành tựu nghiên cứu trong và ngoài nước, đồng thời gắn với thực tiễn phát triển của báo chí Việt Nam trong thời kỳ đổi mới và hội nhập. Theo giới thiệu của tác giả, mục tiêu của giáo trình là trang bị cho người học nền tảng kiến thức lý luận và phương pháp luận để hiểu đúng bản chất của hoạt động báo chí, từ đó hình thành ý thức nghề nghiệp, trách nhiệm xã hội và tính chuyên nghiệp trong hoạt động báo chí.

Nội dung cuốn sách được triển khai thành 9 chương, bao quát các vấn đề nền tảng của khoa học báo chí. Trước hết, tác giả giới thiệu khái quát về truyền thông như bối cảnh chung để nghiên cứu báo chí. Trên cơ sở đó, sách phân tích quan niệm về báo chí, các loại hình báo chí, công chúng báo chí, chức năng xã hội của báo chí, những nguyên tắc cơ bản của hoạt động báo chí, vấn đề tự do báo chí, lao động báo chí và vai trò của nhà báo với tư cách là chủ thể của hoạt động báo chí. Cấu trúc này giúp người học tiếp cận lĩnh vực báo chí theo một trình tự logic, từ những khái niệm nền tảng đến các vấn đề nghề nghiệp và thực tiễn hoạt động báo chí.

Một điểm đáng chú ý của cuốn sách là cách tiếp cận kết hợp giữa lý luận và thực tiễn. Bên cạnh việc trình bày các khái niệm, phạm trù và nguyên lý cơ bản của khoa học báo chí, tác giả luôn đặt các vấn đề trong bối cảnh phát triển của nền báo chí Việt Nam và môi trường truyền thông hiện đại. Nhờ đó, người học không chỉ hiểu được bản chất của báo chí với tư cách là một hoạt động thông tin – giao tiếp xã hội mà còn nhận thức được vai trò của báo chí trong đời sống chính trị, kinh tế, văn hóa và xã hội.

Đối với công tác đào tạo, Cơ sở lý luận báo chí có ý nghĩa như một tài liệu nền tảng cho nhiều học phần chuyên ngành báo chí và truyền thông. Những nội dung về khái niệm báo chí, công chúng báo chí, chức năng xã hội, nguyên tắc hoạt động, lao động báo chí hay vai trò của nhà báo đều là những tri thức cơ bản mà sinh viên cần nắm vững trước khi tiếp cận các môn học chuyên sâu như viết báo, tổ chức tòa soạn, báo chí đa phương tiện, truyền thông số hay quản trị truyền thông. Đồng thời, cuốn sách cũng cung cấp cơ sở lý luận để người học có thể phân tích, đánh giá và nghiên cứu các hiện tượng báo chí trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay.

Không chỉ dành cho sinh viên, giáo trình còn là nguồn tài liệu tham khảo hữu ích đối với giảng viên, học viên cao học, nghiên cứu sinh và những người làm công tác báo chí, truyền thông. Việc trình bày hệ thống, ngôn ngữ học thuật rõ ràng cùng cấu trúc nội dung logic giúp cuốn sách thuận lợi cho cả hoạt động giảng dạy, nghiên cứu và tự học.

Trong bối cảnh báo chí đang đứng trước nhiều cơ hội và thách thức từ sự phát triển của công nghệ số và trí tuệ nhân tạo, việc nghiên cứu các nền tảng lý luận vẫn luôn là yêu cầu thiết yếu để người học và người làm nghề có thể thích ứng với sự thay đổi nhưng vẫn giữ vững những giá trị cốt lõi của hoạt động báo chí. Với cách tiếp cận hệ thống, nội dung toàn diện và giá trị học thuật cao, Cơ sở lý luận báo chí của PGS.TS. Nguyễn Văn Dững tiếp tục là một tài liệu nền tảng đáng tham khảo đối với những ai quan tâm đến lĩnh vực báo chí và truyền thông.

ThS. Phan Đình Vũ