Cuốn sách “Nghiên cứu văn hóa cổ truyền Việt Nam” của tác giả Vũ Ngọc Khánh, do Nhà xuất bản Giáo dục phát hành năm 2007, là một công trình khoa học đồ sộ, kết tinh từ hành trình hơn nửa thế kỷ miệt mài đi và viết của một trong những chuyên gia hàng đầu về văn hóa dân gian Việt Nam. Tác phẩm không chỉ đơn thuần là một cuốn sách tham khảo học thuật dành cho giới nghiên cứu hay sinh viên, mà còn là một kho tàng tri thức sống động, dẫn dắt người đọc đi sâu vào tầng sâu tâm thức và những giá trị cốt lõi của dân tộc thông qua bốn mảng nội dung chính bao gồm lý luận về văn hóa dân gian, văn hóa gia đình, văn hóa làng xã và cái nhìn đối sánh giữa truyền thống với hiện đại.

Mở đầu bằng những vấn đề lý luận về folklore, Vũ Ngọc Khánh đã khéo léo định hình cho độc giả một khung tư duy mạch lạc về cách tiếp cận văn hóa không phải như những hiện vật tĩnh lặng trong bảo tàng, mà như một dòng chảy không ngừng của các phương thức ứng xử và tâm thức cộng đồng. Từ nền tảng đó, tác giả dẫn dắt người đọc bước qua ngưỡng cửa của mỗi ngôi nhà Việt để tìm hiểu về gia phong, nền nếp và sự ảnh hưởng sâu sắc của các hệ tư tưởng đối với đạo lý gia đình, trước khi mở rộng tầm nhìn ra không gian làng xã với những thiết chế tự quản, hương ước và các sinh hoạt tín ngưỡng lễ hội đặc trưng. Điều làm nên sức hấp dẫn đặc biệt và giá trị xuyên thời gian của cuốn sách chính là lối viết giàu tính thực chứng, hóm hỉnh và tràn đầy hơi thở cuộc sống, nơi mà những khái niệm học thuật khô khan được minh họa bằng sự diễn xướng uyển chuyển của "nói, kể, ví, vè, hát, hò" trong dân gian.

Nhấn mạnh vào nội dung hay nhất, tác phẩm đã thành công trong việc giải mã sức sống bền bỉ của văn hóa cổ truyền bằng cách đặt nó trong mối tương quan với xã hội hiện đại, khẳng định rằng những giá trị nhân văn từ cội nguồn chính là điểm tựa vững chắc nhất để con người Việt Nam giữ vững bản sắc giữa làn sóng hội nhập. Với ngôn ngữ dung dị nhưng uyên bác, cuốn sách trở thành một nhịp cầu nối liền quá khứ và tương lai, khơi gợi trong lòng người đọc niềm tự hào về một nền văn hóa giàu bản sắc, đồng thời mở ra những suy ngẫm sâu sắc về việc bảo tồn và phát huy di sản của cha ông trong bối cảnh mới. Đây thực sự là một cuốn cẩm nang văn hóa toàn diện, giúp bất cứ ai cũng có thể thấu hiểu và yêu thêm những nét đẹp bình dị nhưng cao quý của tâm hồn Việt Nam.

Giảng viên: ThS. Lê Thị Diệu Mi – Khoa KHXH&NV