Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và quá trình chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ trên toàn cầu, giáo dục đại học Việt Nam đang đứng trước những cơ hội và thách thức mới. Công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và các nền tảng học tập trực tuyến đã làm thay đổi sâu sắc phương thức truyền đạt tri thức và cách thức tiếp cận thông tin của người học (Bates, 2019, p. 45; UNESCO, 2021, p. 12). Sinh viên ngày nay không chỉ tiếp nhận kiến thức thông qua các phương pháp truyền thống mà còn thông qua nhiều kênh số hóa như mạng xã hội, nền tảng học trực tuyến, thư viện điện tử và các công cụ trí tuệ nhân tạo.

Trong bối cảnh đó, giáo dục lý luận chính trị trong các trường đại học giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc trang bị cho sinh viên thế giới quan khoa học, phương pháp luận đúng đắn và bản lĩnh chính trị vững vàng. Văn kiện Đại hội XIII của Đảng khẳng định: “Giáo dục lý luận chính trị có vai trò quan trọng trong việc củng cố nền tảng tư tưởng của Đảng và bồi dưỡng lý tưởng cách mạng cho thế hệ trẻ” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2021, tr. 181). Tuy nhiên, phương pháp giảng dạy lý luận chính trị ở nhiều nơi vẫn còn mang nặng tính truyền thống, chưa tận dụng hiệu quả các công nghệ số trong giảng dạy và học tập (Nguyễn Văn Hòa, 2020, tr. 14). Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải đổi mới giáo dục lý luận chính trị cho sinh viên đại học nhằm đáp ứng yêu cầu của thời đại chuyển đổi số.

1. Vai trò của giáo dục lý luận chính trị đối với sinh viên đại học

Giáo dục lý luận chính trị là một bộ phận quan trọng trong chương trình đào tạo đại học ở Việt Nam. Thông qua các môn học như Triết học Mác – Lênin, Kinh tế chính trị Mác – Lênin, Chủ nghĩa xã hội khoa học, Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam và Tư tưởng Hồ Chí Minh, sinh viên được trang bị hệ thống tri thức nền tảng về lý luận chính trị, giúp hình thành thế giới quan và phương pháp luận khoa học (Bộ Giáo dục và Đào tạo, 2021, tr. 5).

Thứ nhất, giáo dục lý luận chính trị góp phần hình thành thế giới quan khoa học cho sinh viên. Theo Hồ Chí Minh, lý luận có vai trò định hướng cho hoạt động thực tiễn, bởi “không có lý luận thì lúng túng như nhắm mắt mà đi” (Hồ Chí Minh, 2011, tập 5, tr. 273). Những tri thức về chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh giúp sinh viên nhận thức đúng đắn về các quy luật phát triển của xã hội, từ đó có khả năng phân tích và đánh giá các vấn đề chính trị – xã hội một cách khách quan và khoa học.

Thứ hai, giáo dục lý luận chính trị góp phần bồi dưỡng lý tưởng cách mạng và trách nhiệm công dân cho thế hệ trẻ. Đảng Cộng sản Việt Nam nhấn mạnh rằng việc giáo dục lý tưởng cách mạng cho thanh niên là nhiệm vụ quan trọng nhằm xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ sự nghiệp phát triển đất nước (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2021, tr. 203).

Thứ ba, giáo dục lý luận chính trị giúp sinh viên có khả năng nhận diện và phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong bối cảnh thông tin đa chiều trên không gian mạng hiện nay. Ban Tuyên giáo Trung ương khẳng định rằng việc nâng cao nhận thức chính trị cho sinh viên là giải pháp quan trọng nhằm bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trước các luận điệu xuyên tạc trên Internet (Ban Tuyên giáo Trung ương, 2021, tr. 52).

2. Tác động của chuyển đổi số đối với giáo dục lý luận chính trị

Chuyển đổi số đang làm thay đổi sâu sắc môi trường giáo dục đại học. Trong lĩnh vực giáo dục lý luận chính trị, quá trình này mang lại cả những cơ hội và thách thức.

Trước hết, chuyển đổi số tạo điều kiện thuận lợi để đổi mới phương pháp giảng dạy. Các nền tảng học tập trực tuyến, hệ thống quản lý học tập (LMS), thư viện số và các công cụ đa phương tiện giúp giảng viên có thể thiết kế bài giảng sinh động, trực quan và hấp dẫn hơn (Selwyn, 2016, p. 89). Việc sử dụng video, infographic và các tình huống thực tiễn giúp sinh viên dễ tiếp cận và hiểu sâu hơn các nội dung lý luận vốn được xem là trừu tượng (Means, Toyama, Murphy, & Baki, 2013, p. 15).

Bên cạnh đó, chuyển đổi số giúp mở rộng không gian học tập. Sinh viên có thể tiếp cận tài liệu học tập mọi lúc, mọi nơi thông qua các nền tảng trực tuyến, góp phần nâng cao tính chủ động trong học tập (Anderson, 2017, p. 32).

Tuy nhiên, chuyển đổi số cũng đặt ra nhiều thách thức đối với giáo dục lý luận chính trị. Trên không gian mạng tồn tại nhiều nguồn thông tin khác nhau, trong đó có cả những thông tin sai lệch, xuyên tạc về lịch sử và chính trị (Nguyễn Thị Minh Trang, 2022, tr. 26). Nếu không được trang bị kiến thức và phương pháp nhận thức đúng đắn, sinh viên có thể bị tác động bởi những thông tin tiêu cực.

3. Yêu cầu đặt ra đối với đổi mới giáo dục lý luận chính trị trong bối cảnh chuyển đổi số

Để đáp ứng yêu cầu của thời đại chuyển đổi số, việc đổi mới giáo dục lý luận chính trị trong các trường đại học cần tập trung vào một số nội dung chủ yếu.

Thứ nhất, đổi mới nội dung và phương pháp giảng dạy theo hướng gắn lý luận với thực tiễn. Các bài giảng cần cập nhật các vấn đề thời sự, các thành tựu phát triển kinh tế – xã hội của đất nước nhằm nâng cao tính thuyết phục của lý luận (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2021, tr. 184).

Thứ hai, tăng cường ứng dụng công nghệ số trong giảng dạy. Theo Bates (2019, p. 112), việc sử dụng các công cụ số trong giáo dục giúp nâng cao tính tương tác và tạo môi trường học tập linh hoạt cho người học.

Thứ ba, phát triển học liệu số và hệ thống tài nguyên học tập trực tuyến nhằm tạo điều kiện cho sinh viên tiếp cận tri thức một cách thuận lợi (UNESCO, 2021, p. 33).

Thứ tư, nâng cao năng lực số cho đội ngũ giảng viên. Khung năng lực số dành cho nhà giáo cho thấy giảng viên cần được đào tạo về kỹ năng công nghệ để đáp ứng yêu cầu của giáo dục hiện đại (Redecker, 2017, p. 19).

4. Một số giải pháp nâng cao hiệu quả giáo dục lý luận chính trị trong thời đại số

Để nâng cao hiệu quả giáo dục lý luận chính trị cho sinh viên trong bối cảnh chuyển đổi số, cần thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp.

Trước hết, cần xây dựng chiến lược chuyển đổi số trong giáo dục lý luận chính trị ở các trường đại học. Quyết định 749/QĐ-TTg của Chính phủ nhấn mạnh việc phát triển giáo dục số nhằm nâng cao chất lượng đào tạo và đáp ứng yêu cầu của xã hội số (Chính phủ, 2020).

Thứ hai, đẩy mạnh số hóa tài liệu giảng dạy và học tập để sinh viên có thể tiếp cận tài liệu một cách thuận tiện (Phạm Thị Hồng, 2021, tr. 7).

Thứ ba, tăng cường các phương pháp dạy học tích cực như học tập dựa trên vấn đề, học tập theo dự án và thảo luận nhóm trực tuyến nhằm phát triển tư duy phản biện của sinh viên (Means et al., 2013, p. 21).

Thứ tư, kết hợp giáo dục lý luận chính trị với các hoạt động trải nghiệm thực tiễn nhằm tăng tính hấp dẫn và tính thực tiễn của môn học (Ban Tuyên giáo Trung ương, 2021, tr. 60).

5. Kết luận

Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, việc đổi mới giáo dục lý luận chính trị cho sinh viên đại học là một yêu cầu tất yếu nhằm nâng cao chất lượng đào tạo và đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước. Việc ứng dụng công nghệ số trong giảng dạy không chỉ giúp nâng cao hiệu quả truyền đạt kiến thức mà còn tạo điều kiện để sinh viên chủ động, sáng tạo hơn trong quá trình học tập (Bates, 2019, p. 205).

Đổi mới giáo dục lý luận chính trị cần được thực hiện đồng bộ từ nội dung, phương pháp giảng dạy đến việc phát triển học liệu số và nâng cao năng lực của đội ngũ giảng viên. Qua đó góp phần xây dựng thế hệ sinh viên có bản lĩnh chính trị vững vàng, có tri thức và trách nhiệm đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong thời đại số (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2021).

Th.S Hoàng Thị Kim Oanh – Bộ môn Lý luận chính trị