Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế sâu rộng hiện nay, ngoại giao giữ vai trò đặc biệt quan trọng đối với sự phát triển của mỗi quốc gia. Đối với Việt Nam, chính sách đối ngoại không chỉ góp phần bảo vệ độc lập, chủ quyền quốc gia mà còn tạo điều kiện thuận lợi để phát triển kinh tế, nâng cao vị thế đất nước trên trường quốc tế. Bước vào “kỷ nguyên vươn mình của dân tộc”, Việt Nam đang đứng trước nhiều thời cơ và thách thức đan xen, đòi hỏi phải phát huy sức mạnh tổng hợp của toàn dân tộc, trong đó có sức mạnh của nền ngoại giao hiện đại.

Tư tưởng Hồ Chí Minh về ngoại giao là hệ thống quan điểm toàn diện, sâu sắc về quan hệ quốc tế, về hòa bình, hợp tác và hữu nghị giữa các dân tộc. Những tư tưởng đó không chỉ có giá trị trong thời kỳ đấu tranh giành độc lập dân tộc mà còn mang ý nghĩa thời đại sâu sắc trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay.

1. TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ NGOẠI GIAO

1.1. Ngoại giao vì độc lập dân tộc và hòa bình thế giới

Hồ Chí Minh luôn xem độc lập dân tộc là mục tiêu cao nhất của cách mạng Việt Nam và cũng là nguyên tắc cốt lõi trong hoạt động đối ngoại. Theo Người, một dân tộc chỉ có thể được tôn trọng khi dân tộc đó có độc lập, tự do và quyền tự quyết đối với vận mệnh của mình. Vì vậy, mọi hoạt động ngoại giao đều phải xuất phát từ lợi ích quốc gia – dân tộc, phục vụ sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc và xây dựng đất nước.

Trong quá trình lãnh đạo cách mạng, Hồ Chí Minh luôn kiên trì đường lối ngoại giao độc lập, tự chủ, không phụ thuộc vào bất kỳ thế lực nào. Người từng khẳng định: “Không có gì quý hơn độc lập, tự do”. Tư tưởng này trở thành nền tảng cho đường lối đối ngoại của Việt Nam hiện nay.

Bên cạnh mục tiêu độc lập dân tộc, Hồ Chí Minh còn đặc biệt đề cao hòa bình, hữu nghị và hợp tác quốc tế. Người cho rằng nhân dân các nước trên thế giới đều có khát vọng hòa bình và quyền được sống trong tự do, hạnh phúc. Việt Nam sẵn sàng thiết lập quan hệ hữu nghị với tất cả các quốc gia trên cơ sở tôn trọng độc lập, chủ quyền và cùng có lợi.

Người từng tuyên bố: “Việt Nam muốn làm bạn với tất cả các nước dân chủ và không gây thù oán với một ai”. Đây là tư tưởng thể hiện tinh thần nhân văn sâu sắc, đồng thời phản ánh đường lối đối ngoại rộng mở, hòa bình và hợp tác của Việt Nam.

1.2. Kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại

Một trong những nội dung nổi bật trong tư tưởng ngoại giao Hồ Chí Minh là sự kết hợp chặt chẽ giữa sức mạnh dân tộc và sức mạnh thời đại. Người nhận thức sâu sắc rằng cách mạng Việt Nam là một bộ phận của phong trào cách mạng thế giới. Vì vậy, muốn giành thắng lợi cần phát huy nội lực dân tộc đồng thời tranh thủ sự đồng tình, ủng hộ của các lực lượng tiến bộ trên thế giới.

Trong quá trình hoạt động cách mạng, Hồ Chí Minh luôn tích cực xây dựng mối quan hệ đoàn kết quốc tế, tranh thủ sự giúp đỡ của bạn bè năm châu đối với cuộc đấu tranh chính nghĩa của nhân dân Việt Nam. Người đã khéo léo kết hợp chủ nghĩa yêu nước với chủ nghĩa quốc tế trong sáng, tạo nên sức mạnh tổng hợp cho cách mạng Việt Nam.

1.3. Ngoại giao mềm dẻo nhưng kiên định nguyên tắc

Tư tưởng ngoại giao Hồ Chí Minh còn thể hiện ở nghệ thuật ứng xử linh hoạt, mềm dẻo nhưng luôn giữ vững nguyên tắc chiến lược. Người luôn phân biệt rõ giữa mục tiêu chiến lược và sách lược ngoại giao. Trong mọi tình huống, Hồ Chí Minh kiên quyết bảo vệ độc lập dân tộc, chủ quyền quốc gia và lợi ích của nhân dân, nhưng đồng thời rất linh hoạt trong phương pháp và cách thức xử lý quan hệ quốc tế.

Người nổi tiếng với quan điểm “dĩ bất biến ứng vạn biến”, nghĩa là lấy cái không thay đổi để ứng phó với muôn vàn thay đổi của tình hình thực tiễn. “Cái bất biến” ở đây chính là lợi ích quốc gia – dân tộc, còn “vạn biến” là phương pháp, sách lược và cách ứng xử linh hoạt trong quan hệ đối ngoại.

2. VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ NGOẠI GIAO TRONG KỶ NGUYÊN VƯƠN MÌNH CỦA DÂN TỘC

2.1. Kiên định độc lập, tự chủ trong quan hệ quốc tế

rong bối cảnh thế giới có nhiều biến động phức tạp hiện nay, việc giữ vững độc lập, tự chủ trong quan hệ quốc tế có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với Việt Nam. Đây vừa là nguyên tắc cơ bản vừa là sự vận dụng sáng tạo tư tưởng ngoại giao của Hồ Chí Minh trong thời kỳ mới.

Việt Nam thực hiện nhất quán đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển; đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ quốc tế; là bạn, là đối tác tin cậy và là thành viên có trách nhiệm của cộng đồng quốc tế. Quan điểm này thể hiện rõ bản lĩnh chính trị và ý chí tự cường dân tộc trong quá trình hội nhập quốc tế.

Trong quan hệ với các nước lớn, Việt Nam luôn giữ vững nguyên tắc không tham gia liên minh quân sự, không dựa vào nước này để chống nước kia, đồng thời kiên quyết bảo vệ lợi ích quốc gia – dân tộc trên cơ sở luật pháp quốc tế. Điều đó phản ánh sự kế thừa tư tưởng Hồ Chí Minh về độc lập dân tộc gắn liền với chủ quyền quốc gia và quyền tự quyết của dân tộc.

Bên cạnh đó, Việt Nam chủ động mở rộng quan hệ hợp tác với các quốc gia, tổ chức quốc tế và đối tác chiến lược nhằm tạo môi trường hòa bình, ổn định cho phát triển đất nước. Việc duy trì cân bằng trong quan hệ đối ngoại đã góp phần nâng cao vị thế và uy tín của Việt Nam trên trường quốc tế.

2.2. Đẩy mạnh ngoại giao hòa bình, hợp tác và phát triển

Tư tưởng Hồ Chí Minh luôn đề cao hòa bình, hữu nghị và hợp tác quốc tế. Người cho rằng hòa bình là điều kiện tiên quyết để phát triển đất nước và nâng cao đời sống nhân dân. Vận dụng tư tưởng đó, Việt Nam hiện nay kiên trì giải quyết các tranh chấp bằng biện pháp hòa bình trên cơ sở tôn trọng luật pháp quốc tế, Hiến chương Liên Hợp Quốc và quyền lợi chính đáng của các quốc gia.

Trong vấn đề Biển Đông, Việt Nam kiên quyết bảo vệ chủ quyền quốc gia nhưng luôn giữ thái độ kiềm chế, đối thoại và hợp tác nhằm duy trì ổn định khu vực. Điều này thể hiện rõ bản lĩnh ngoại giao mềm dẻo nhưng kiên định nguyên tắc của Việt Nam.

Bên cạnh đó, Việt Nam tích cực thúc đẩy quan hệ hợp tác với các nước và các tổ chức quốc tế như: United Nations; Association of Southeast Asian Nations; World Trade Organization

Thông qua các hoạt động đối ngoại, Việt Nam tranh thủ nguồn lực quốc tế phục vụ phát triển kinh tế, khoa học – công nghệ, giáo dục và bảo vệ môi trường. Đồng thời, Việt Nam cũng tích cực tham gia giải quyết các vấn đề toàn cầu như biến đổi khí hậu, an ninh lương thực, phòng chống dịch bệnh và gìn giữ hòa bình thế giới.

Ngoại giao hòa bình, hợp tác và phát triển đã góp phần xây dựng hình ảnh Việt Nam là quốc gia yêu chuộng hòa bình, thân thiện và có trách nhiệm đối với cộng đồng quốc tế.

2.3. Kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại

Tư tưởng Hồ Chí Minh về kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại tiếp tục được vận dụng sâu sắc trong đường lối đối ngoại hiện nay. Việt Nam xác định phải phát huy nội lực dân tộc đồng thời tận dụng hiệu quả các nguồn lực bên ngoài để phục vụ công cuộc xây dựng và phát triển đất nước.

Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và xu thế toàn cầu hóa diễn ra mạnh mẽ, ngoại giao kinh tế trở thành nhiệm vụ trọng tâm của nền ngoại giao Việt Nam. Hoạt động đối ngoại tập trung vào thu hút đầu tư nước ngoài, mở rộng thị trường xuất khẩu, tiếp cận khoa học – công nghệ hiện đại, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và tăng cường năng lực cạnh tranh quốc gia.

Việt Nam đã tham gia nhiều hiệp định thương mại tự do thế hệ mới, tạo điều kiện thuận lợi cho hội nhập kinh tế quốc tế và phát triển bền vững. Đây là minh chứng cho sự vận dụng sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh trong việc tranh thủ sức mạnh của thời đại để thúc đẩy phát triển đất nước.

Bên cạnh đó, Việt Nam cũng chú trọng phát triển ngoại giao số, ngoại giao khoa học – công nghệ và chuyển đổi số quốc gia nhằm thích ứng với xu thế phát triển mới của thế giới.

2.4. Xây dựng nền ngoại giao “cây tre Việt Nam”

Khái niệm “ngoại giao cây tre Việt Nam” được Nguyễn Phú Trọng nhấn mạnh là sự kế thừa và phát triển sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh về ngoại giao trong bối cảnh mới.

Nền ngoại giao này mang những đặc điểm: “Gốc vững” là giữ vững lợi ích quốc gia – dân tộc và nguyên tắc độc lập tự chủ; “Thân chắc” là bản lĩnh kiên định trước mọi biến động quốc tế; “Cành uyển chuyển” là sự linh hoạt, mềm dẻo trong xử lý các mối quan hệ đối ngoại.

Ngoại giao “cây tre Việt Nam” thể hiện rõ bản sắc của nền ngoại giao Việt Nam: mềm mại nhưng không mềm yếu, linh hoạt nhưng không đánh mất nguyên tắc. Đây chính là sự vận dụng sâu sắc tư tưởng “dĩ bất biến ứng vạn biến” của Hồ Chí Minh trong thời đại mới.

Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn ngày càng phức tạp, nền ngoại giao “cây tre Việt Nam” giúp đất nước giữ vững môi trường hòa bình, ổn định, đồng thời nâng cao vị thế và uy tín quốc tế.

Tư tưởng Hồ Chí Minh về ngoại giao là di sản lý luận và thực tiễn vô cùng quý báu của cách mạng Việt Nam. Trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, việc vận dụng sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh về ngoại giao có ý nghĩa đặc biệt quan trọng nhằm giữ vững môi trường hòa bình, bảo vệ chủ quyền quốc gia, nâng cao vị thế đất nước và hiện thực hóa khát vọng phát triển Việt Nam phồn vinh, hạnh phúc.

                              Th.S Hoàng Thị Kim Oanh – Bộ môn Lý luận chính trị