Ẩn mình bên dòng sông Hương thơ mộng, giữa không gian cổ kính của vùng đất cố đô, Văn Miếu Huế không chỉ là một công trình kiến trúc đặc sắc của triều Nguyễn mà còn là biểu tượng cho truyền thống hiếu học, tôn sư trọng đạo của dân tộc Việt Nam. Sau hơn hai thế kỷ tồn tại, di tích này hiện đang bước vào giai đoạn đại trùng tu quy mô lớn nhằm bảo tồn giá trị lịch sử, văn hóa quý báu của cố đô.

Dấu ấn khoa bảng bên dòng sông Hương

Văn Miếu Huế tọa lạc tại phường Hương Hồ, thành phố Huế, cách trung tâm khoảng 5 km về phía tây. Nằm ở vị trí thanh tịnh bên tả ngạn sông Hương, công trình được xây dựng trong không gian thoáng đãng, gần nhiều di tích nổi tiếng như Chùa Thiên Mụ và Lăng Minh Mạng. Văn Miếu được vua Gia Long cho xây dựng vào năm 1808 nhằm thờ Khổng Tử cùng các bậc hiền triết Nho giáo, đồng thời tôn vinh truyền thống học hành và thi cử của đất nước. Đến năm 1820, vua Minh Mạng cho dời công trình về vị trí hiện nay tại Long Hồ (nay thuộc phường Hương Hồ) để mở rộng quy mô và tăng tính trang nghiêm.

Trong lịch sử triều Nguyễn, đây là nơi diễn ra các nghi lễ tế tự quan trọng của triều đình, thể hiện vai trò trung tâm của Nho học trong đời sống chính trị – xã hội thời bấy giờ.

         Văn Miếu Huế (nguồn: tác giả chụp năm 2025)

Kiến trúc mang đậm dấu ấn cung đình Nguyễn

Văn Miếu Huế được quy hoạch theo bố cục truyền thống của văn miếu phương Đông với sự đăng đối, uy nghiêm nhưng hài hòa với thiên nhiên. Quần thể gồm nhiều hạng mục như cổng tam quan, sân hành lễ, điện thờ, nhà phụ trợ và khu vực bia Tiến sĩ.Trung tâm của công trình là Đại Thành Điện – nơi thờ Khổng Tử và các bậc tiên hiền Nho giáo. Không gian kiến trúc mang đậm phong cách cung đình triều Nguyễn với hệ mái ngói, kết cấu gỗ và nghệ thuật chạm khắc tinh xảo. Một trong những giá trị đặc biệt nhất của Văn Miếu Huế là hệ thống bia Tiến sĩ đặt trên lưng rùa đá, ghi danh những người đỗ đại khoa dưới triều Nguyễn từ khoa thi đầu tiên năm 1822 đến khoa thi cuối cùng năm 1919. Đây được xem là minh chứng sống động cho truyền thống hiếu học và nền khoa bảng Việt Nam.

Đại trùng tu hơn 132 tỉ đồng để hồi sinh di tích hơn 200 năm tuổi

Sau nhiều biến động lịch sử và tác động khắc nghiệt của thời tiết miền Trung, nhiều hạng mục của Văn Miếu Huế đã xuống cấp nghiêm trọng. Tình trạng hư hỏng ở hệ thống mái, kết cấu gỗ, nền sân và các công trình phụ trợ đặt ra yêu cầu cấp thiết về bảo tồn. Đầu năm 2026, Văn Miếu Huế chính thức bước vào giai đoạn đại trùng tu quy mô lớn với tổng kinh phí giai đoạn 1 hơn 132 tỉ đồng. Dự án nhằm bảo tồn và phát huy giá trị của một trong những di tích quan trọng thuộc hệ thống di sản triều Nguyễn tại Huế. Theo kế hoạch, công tác tu bổ tập trung vào các hạng mục cốt lõi như Đại Thành Môn, Đại Thành Điện, hệ thống sân, bia Tiến sĩ và các công trình phụ trợ, đồng thời xử lý tình trạng xuống cấp kéo dài sau hơn 200 năm tồn tại. Việc trùng tu được thực hiện theo hướng bảo tồn nguyên trạng, ưu tiên giữ gìn yếu tố kiến trúc gốc, hạn chế tối đa sự can thiệp làm biến dạng giá trị lịch sử của di tích. Không chỉ phục hồi diện mạo của một công trình cổ kính, dự án còn mở ra kỳ vọng đưa Văn Miếu Huế trở thành điểm đến văn hóa – giáo dục hấp dẫn hơn trong hành trình khám phá di sản cố đô.

Giữa nhịp sống hiện đại, Văn Miếu Huế vẫn lặng lẽ lưu giữ tinh thần hiếu học của cha ông. Cuộc đại trùng tu hôm nay không chỉ là hành trình “chữa lành” cho một di tích hơn 200 năm tuổi mà còn là nỗ lực gìn giữ ký ức văn hóa, để những giá trị của nền khoa bảng Việt Nam tiếp tục được truyền lại cho các thế hệ mai sau.

                                                                                KIM BÀI