Cuốn sách Trang phục Việt Nam (Dân tộc Việt), mang tên tiếng Anh là Vietnamese Costumes Through the Ages, là một công trình nghiên cứu quy mô và tâm huyết của họa sĩ, Nghệ sĩ Ưu tú, Tiến sĩ nghệ thuật học Đoàn Thị Tình, được ấn hành bởi Nhà xuất bản Mỹ thuật. Tác phẩm không chỉ đơn thuần là một bộ sưu tập hình ảnh mà là một hệ thống tư liệu lịch sử quý giá, tái hiện dòng chảy trang phục dân tộc từ thời kỳ khởi thủy của các vua Hùng, trải qua các triều đại tự chủ Ngô, Đinh, Tiền Lê, Lý, Trần, Lê, Nguyễn cho đến giai đoạn Pháp thuộc và sự chuyển mình mạnh mẽ sau Cách mạng Tháng Tám. Nội dung cuốn sách đi sâu vào việc phân tích trang phục theo từng bối cảnh cụ thể, từ y phục cung đình với những quy định khắt khe về phẩm cấp, màu sắc đến trang phục bình dân gắn liền với lao động sản xuất, cùng các chuyên đề đặc sắc về trang phục lễ cưới, lễ tang, tôn giáo và trang phục của lực lượng vũ trang cách mạng.

Điểm nhấn sâu sắc nhất của tác phẩm nằm ở quan điểm coi trang phục là một “phạm trù lịch sử” và là biểu hiện sinh động của tính dân tộc, phản ánh chiều sâu trí tuệ, tâm hồn cùng ý thức tự chủ của con người Việt Nam qua hàng ngàn năm dựng nước và giữ nước. Tác giả đã khéo léo chứng minh rằng y phục không chỉ để mặc mà còn là một hình thức đấu tranh văn hóa, thể hiện qua việc vua Lý Thái Tông tự dệt gấm vóc trong nước để khẳng định chủ quyền, hay tinh thần kiên cường chống lại các chính sách đồng hóa trang phục của các triều đại phương Bắc. Những chi tiết nhỏ như hoa văn trên trống đồng Đông Sơn, nếp áo mềm mại của tượng Phật Bà hay cách búi tóc đuôi gà thanh lịch đều được phân tích như những di sản thẩm mỹ tinh tế, khẳng định bản sắc riêng biệt không thể pha trộn.

Bằng kinh nghiệm dày dặn của một nhà thiết kế trang phục cho nhiều bộ phim lịch sử kinh điển, tác giả Đoàn Thị Tình đã mang đến một cái nhìn vừa mang tính khảo cứu khoa học, vừa có giá trị ứng dụng cao cho các ngành mỹ thuật, sân khấu và điện ảnh. Cuối cùng, cuốn sách khẳng định trang phục chính là “văn hóa mặc”, một sợi dây liên kết bền chặt giữa truyền thống và hiện đại, giúp thế hệ hôm nay thấu hiểu và tự hào về vẻ đẹp thanh lịch, bền bỉ của dân tộc trong dòng chảy hội nhập quốc tế.

Giảng Viên: Lê Thị Diệu Mi – KHXH&NV