Cuốn sách “Non nước xứ Quảng” của Phạm Trung Việt và Huỳnh Minh, do Nhà xuất bản Thanh Niên ấn hành năm 2003, là một công trình biên khảo giàu giá trị, vừa mang tính tư liệu lịch sử vừa thấm đẫm tình cảm quê hương. Tác phẩm được viết với tâm huyết của những người con xứ Quảng, nhằm lưu giữ và giới thiệu một cách toàn diện về vùng đất Quảng Ngãi – nơi từng là chứng tích lịch sử trong tiến trình Nam tiến của dân tộc Việt Nam.

Trong sách, các tác giả đã tái hiện lại quá trình hình thành và phát triển của Quảng Ngãi từ thời Chiêm Thành, qua những cuộc chiến tranh giành đất đai, cho đến khi vùng đất này trở thành một đơn vị hành chính quan trọng dưới triều Lê và Nguyễn. Những trận chiến, những cuộc di dân, sự hòa nhập văn hóa giữa người Việt và người Chiêm được trình bày sinh động, cho thấy Quảng Ngãi không chỉ là một địa phương mà còn là một phần máu thịt trong lịch sử mở cõi của dân tộc. Bên cạnh đó, tác phẩm còn dành nhiều trang viết để mô tả địa lý tự nhiên của Quảng Ngãi: núi rừng hùng vĩ, sông biển trù phú, đồng bằng xanh mướt, cùng những hải đảo như Lý Sơn – tất cả tạo nên một bức tranh thiên nhiên đa dạng và giàu tiềm năng.

Không chỉ dừng lại ở lịch sử và địa lý, cuốn sách còn đi sâu vào đời sống kinh tế – xã hội của người dân Quảng Ngãi. Từ nông nghiệp với các giống lúa truyền thống và giống lúa Thần Nông mới, đến lâm sản quý như quế Trà Bồng, khoáng sản, nghề chài lưới, làm muối, buôn bán, cùng các nghề thủ công truyền thống như dệt chiếu, làm nón, sản xuất gạch ngói… tất cả đều được ghi chép tỉ mỉ, phản ánh sức sống mạnh mẽ và sự cần cù của con người nơi đây. Xen lẫn trong những phần khảo cứu là những đoạn thơ, ca dao, lời tri ân quê hương, khiến tác phẩm không chỉ là một tập hợp tư liệu khô khan mà còn là một bản trường ca đầy xúc cảm về tình yêu đất nước.

“Non nước xứ Quảng” vì thế vừa là một công trình nghiên cứu, vừa là lời tri ân quê hương, thể hiện niềm tự hào dân tộc và tình yêu tha thiết với núi sông. Với lối viết vừa khảo cứu vừa giàu chất văn chương, cuốn sách trở thành một bức tranh toàn diện về Quảng Ngãi – vùng đất anh hùng, nơi văn hóa và lịch sử giao hòa, để lại dấu ấn sâu đậm trong lòng người đọc. Đây là tác phẩm đáng để tìm đọc, không chỉ cho những ai yêu mến xứ Quảng, mà còn cho bất cứ ai muốn hiểu thêm về hành trình dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam.

Giảng viên: Lê Thị Diệu Mi – Khoa KHXH&NV